Mesur Iechyd Meddwl

Ar Fawrth 23, 2006, cyhoeddodd y Llywodraeth y byddai’n rhoi’r gorau i’w gynlluniau i greu Mesur Iechyd Meddwl newydd o blaid gwneud newidiadau i Ddeddf 1983, a hynny o ganlyniad i bryderon am hyd a chymhlethdod y Mesur newydd a’r pwysau ar amser y Senedd.

Cyhoeddwyd y Mesur Diwygio Iechyd Meddwl ar Dachwedd 17, 2006, ac mae bellach yn mynd drwy ei gamau yn y Senedd.

I ddarllen ein bwletinau am y mesur iechyd meddwl, cliciwch y cysylltau isod:

Bwletin 1

Am ragor o wybodaeth am ddatblygiad y Mesur drwy’r Senedd, cliciwch yma

Mesur Iechyd Meddwl Drafft 2004: Y Stori hyd Yma

Cyswllt i:

Mesur Drafft 2004

Adroddiad y Cydbwyllgor

Ymateb y Llywodraeth i Adroddiad y Cydbwyllgor

Cysylltiadau

Mesur Drafft 2004

Roedd Mesur Drafft 2004 yn olynu Drafft blaenorol a gyhoeddwyd yn ystod 2002 ac a feirniadwyd yn hallt. Gellir crynhoi’r newidiadau pwysicaf, a’r prif feirniadaethau gan nifer o sefydliadau am Ddrafft 2004, fel a ganlyn:

Newidiadau pwysicaf i Ddrafft 2002:

• Diffiniad o ‘anhwylder meddwl’ yn cael ei nodi’n fwy penodol
  
• Amodau ar gyfer gorfodaeth yn cael eu nodi’n fwy penodol
  
• Diffiniad cliriach o gleifion sy’n gymwys i gael asesiad cychwynnol yn y gymuned
  
• Cyfyngu ar bwerau tribiwnlys, gyda phwyslais ar gleifion a allai wneud niwed i eraill
  
• Cael gwared ar orfodaeth mewn carchardai
  
• Cleifion dros 16 oed yn cael yr hawl i wrthod ECT
  
• ECT i’w roi i gleifion dan 16 oed dim ond pan ganiateir hynny gan y Tribiwnlys neu’r Llys
  
• Y Comisiwn Gofal Iechyd i gymryd agwedd fwy cadarnhaol ac ymchwiliol
  
• Cynyddu dedfryd leiaf posibl ar gyfer cam-drin neu esgeuluso cleifion i 5 mlynedd
  
• Nid yw’r Mesur bellach yn ymyrryd ar sefyllfa cyfraith gwlad rhieni
  
• Diffiniad ehangach o ofalwr yn cael ei fabwysiadu.
  

Prif feirniadaethau am Ddrafft 2004:

• Nid yw’n cyd-fynd yn dda â pholisi a gwasanaethau Cymru
  
• Hawliau i driniaeth gynnar heb eu sefydlu
  
• Diffiniad o anhwylder meddwl yn dal i fod yn rhy eang
  
• Bydd grwpiau newydd yn cael eu gosod yn ddiangen dan gwmpas y ddeddfwriaeth gorfodi
  
• Risg o adnoddau’n cael eu tynnu o wasanaethau – gwelir hyn fel problem fawr yng Nghymru
  
• Gallai’r rôl asesu risg a roddir i seiciatryddion eu harwain i gyfyngu/caethiwo heb fod angen
  
• Hawliau gofalwyr yn dal i fod yn annigonol ac yn amhriodol
  
• Gallai cyflwyno pwerau gorfodi yn y gymuned gynyddu’r nifer o bobl sy’n cael eu gosod dan orfodaeth
  
• Gallai defnydd cynyddol o orfodaeth atal pobl rhag ceisio cael triniaeth
  
• Yn dilyn rhyddhad o ysbyty, dim ond am chwe wythnos y bydd gan glaf hawl i wasanaethau gofal dilynol am ddim
  
• Gweithiwr Proffesiynol Iechyd Meddwl Cymeradwy (AMHP) i gymryd lle Gweithwyr Cymdeithasol Cymeradwy (ASW) 
   

Adroddiad y Cydbwyllgor ar y Mesur Iechyd Meddwl Drafft

Penodwyd Cydbwyllgor Seneddol i archwilio’r Mesur Iechyd Meddwl Drafft 2004 ar ôl ei gyhoeddi. Ym mis Mawrth 2005, cyhoeddodd y Pwyllgor ei adroddiad, gyda’r prif ganfyddiadau canlynol:

• dylai’r Mesur fynd yn ei flaen gyda newidiadau sylweddol yn unig
  
• mae gormod o bwyslais yn cael ei roi ar warchod y cyhoedd rhag lleiafswm bychan o bobl gydag afiechyd meddwl
  
• dylid gosod egwyddorion sylfaenol allan ar ddechrau’r Mesur
  
• dylai’r Mesur fynd yn ei flaen – ond gyda newidiadau sylweddol yn unig
  
• mae gormod o bwyslais yn cael ei roi ar warchod y cyhoedd rhag lleiafrif bychan o bobl gydag afiechyd meddwl
  
• mae’n bosibl y gallai’r pwerau a roddir yn y Drafft cyfredol gael eu defnyddio fel rhyw fath o GYG (ASBO) iechyd meddwl – gan orfodi triniaeth ar bobl allai fod yn ‘niwsans’ yn unig
  
• dim ond pan na fydd yna’r un dewis arall, a phan fydd budd therapiwtig iddo, y dylid defnyddio triniaeth orfodol
  
• dylid delio â phobl na all elwa o driniaeth mewn deddfwriaeth ar wahân (er enghraifft, pobl gydag ‘anhwylder personoliaeth’ na ellir ei drin)
  
• dylid cyfyngu fwy ar driniaeth yn y gymuned nag o dan y cynigion cyfredol
  
• dylid bod hawliau cilyddol i driniaeth, gan gynnwys yr hawl i asesiad
  
• dylai’r gyfraith chwarae rhan mewn gwella gwasanaethau a mynd i’r afael â stigma
  
• dylid nodi egwyddorion sylfaenol ar ddechrau’r Mesur
   

Canfyddiadau penodol i Gymru

• mae gwasanaethau iechyd meddwl yng Nghymru yn llawer llai datblygedig nag yn Lloegr
  
• bydd ardaloedd o Gymru sy’n denau eu poblogaeth yn “cymhlethu gweithrediad” Deddf, yn yr un modd ag y bydd yr anghenraid am wasanaeth dwyieithog
  
• rhaid i wasanaethau iechyd meddwl yng Nghymru fod o leiaf yr un mor dda ag yn Lloegr ar hyn o bryd cyn y gellir gweithredu darpariaethau’r Drafft – a dylai adnoddau fod ar gael i gyflawni hyn
  
• dylai gwasanaethau iechyd meddwl fod ar gael yng Nghymraeg a Saesneg. 
   

Ymateb y Llywodraeth i Adroddiad y Cydbwyllgor Seneddol

Ym mis Gorffennaf 2005, cyhoeddodd y Llywodraeth ei ymateb i Adroddiad y Cydbwyllgor. Er bod nifer sylweddol o argymhellion y Pwyllgor wedi cael eu hystyried yn llawn neu’n rhannol, ni dderbyniwyd argymhellion allweddol. Yma, fe edrychwn ar rai o’r prif ymatebion i argymhellion y Pwyllgor:

Darpariaeth gwasanaeth

Roedd adroddiad y Pwyllgor yn dweud y dylai’r ddeddfwriaeth ymwneud â gwella gwasanaethau.

Roedd y Llywodraeth yn anghytuno â hyn, gan nodi nad yw’r Mesur yn ymwneud â darpariaeth gwasanaeth, ond â’r prosesau cyfreithiol ar gyfer dod â phobl dan orfodaeth.

Hawliau cleifion

Dywedodd y Pwyllgor wrth y Llywodraeth bod y Mesur yn rhoi gormod o bwyslais ar ddiogelwch cyhoeddus a dim digon ar hawliau cleifion.

Mae’r Llywodraeth wedi anghytuno’n gryf, gan feirniadu’r Pwyllgor am beidio â chymryd digon o dystiolaeth gan y rheiny sy’n gwarchod y cyhoedd.

Cwmpas

Nododd y Pwyllgor, er eu bod yn meddwl y dylai’r Llywodraeth gadw’r diffiniad o anhwylder meddwl a gynhwysir yn y drafft presennol, eu bod yn credu y dylid cyfyngu’r cwmpas fel na ellir defnyddio’r ddeddfwriaeth yn amhriodol fel modd ar gyfer rheolaeth gymdeithasol.

Cytunodd y Llywodraeth bod angen eithriad yn y Mesur yn achos camddefnyddio sylweddau, gan y bydd hyn yn sicrhau nad yw’r Mesur yn cwmpasu triniaeth orfodol ar gyfer pobl sydd ond yn dioddef anhwylder meddyliol dibyniaeth ar alcohol a chyffuriau.

Fodd bynnag, nid oedd y Llywodraeth yn credu bod eithriad ar sail tuedd rywiol ac amod ar wahân ar gyfer pobl gydag anableddau dysgu ac anhwylderau cyfathrebu yn angenrheidiol.

Buddiannau therapiwtig

Argymhelliad y Pwyllgor oedd y dylai fod yna fudd therapiwtig i unrhyw driniaeth orfodol, ac y dylid delio ag unrhyw un sydd ag anhwylderau meddyliol difrifol na all elwa o driniaeth dan ddeddfwriaeth ar wahân.

Nid oedd y Llywodraeth yn cytuno bod angen deddfwriaeth ar wahân yn ychwanegol i gyfraith droseddol, ac nid oedd yn cytuno y dylid cyfyngu gorfodaeth i gleifion y gellir gwella eu cyflwr.

Gorchmynion Triniaeth Gymunedol

Roedd y Pwyllgor yn argymell y dylid cyfyngu’r defnydd o driniaeth amhreswyl dan orfodaeth i grŵp o gleifion sydd wedi’i ddiffinio’n glir ac y gellir ei adnabod yn glinigol, fel cleifion sy’n cael ail byliau’n aml.

Roedd y Llywodraeth yn cytuno bod angen diffinio’n glir yn y ddeddfwriaeth hon y grwpiau hynny o gleifion sy’n gychwynnol gymwys i gael eu hasesu a’u trin yn y gymuned. Fodd bynnag, nid oeddynt yn cytuno y dylai fod yna gyfyngiad ar pa gleifion ddylai fod yn amhreswyl, gan y byddai hyn yn gwahaniaethu yn erbyn cleifion preswyl y mae eu cyflwr wedi gwella i’r pwynt lle nad ydynt angen cael eu cadw fel cleifion preswyl, er eu bod yn dal i fod angen triniaeth.

 Hawliau cilyddol

 Roedd y Pwyllgor yn argymell bod gan ddefnyddwyr gwasanaeth yr hawl i ofyn am asesiad o’u hangen am ofal iechyd meddwl fel claf preswyl neu amrheswyl, ac y dylai’r awdurdodau gyfiawnhau’n ysgrifenedig unrhyw benderfyniad i wrthod asesiad gwirfoddol o’r fath.

Nododd y Llywodraeth na fyddai’n cytuno â gweithredu gofynion penodol i gynnal asesiadau o fewn y Mesur, gan mai cyfrifoldeb y GIG yw sicrhau ansawdd a phrydlondeb gwasanaethau. Tynnwyd sylw at y ffaith bod Fframwaith Gwasanaeth Cenedlaethol Cymru yn cwmpasu’r angen i unigolion gael asesiad o’u hangen a derbyn triniaeth a chefnogaeth briodol.

Person enwebedig

Roedd y Pwyllgor yn argymell y dylai’r person enwebedig gael yr un hawliau a phwerau cyffredinol a roddir ar hyn o bryd i’r perthynas agosaf dan Ddeddf 1983.

Nid oedd y Llywodraeth yn cytuno â hyn, gan nodi fod y dulliau diogelu yn y Mesur wedi’u creu’n wahanol i Ddeddf 1983, felly nad oes angen i’r person enwebedig gael yr un hawliau â’r perthynas agosaf.

 Gwasanaethau Cymru

Daeth y Pwyllgor i’r casgliad bod yn rhaid i safon gwasanaethau iechyd meddwl yng Nghymru fod o leiaf yr un mor dda â’r gwasanaethau yn Lloegr ar hyn o bryd cyn y gellir gweithredu darpariaethau’r Mesur drafft. Dylid dyrannu adnoddau er mwyn galluogi’r gwasanaeth i wella i safon Lloegr.

Ymatebodd y Llywodraeth drwy nodi mai cyfrifoldeb y Cynulliad Cenedlaethol yw dyrannu adnoddau yng Nghymru, a bod Llywodraeth y Cynulliad wedi buddsoddi mewn gwella gwasanaethau iechyd meddwl yn ogystal â gwneud iechyd meddwl yn un o’r blaenoriaethau iechyd. Ni ddywedodd fod yn rhaid i safon gwasanaethau iechyd meddwl yng Nghymru fod o leiaf yr un mor dda â’r gwasanaethau yn Lloegr ar hyn o bryd cyn y gellir gweithredu darpariaethau’r Mesur drafft.

 Beth nesaf?

Cyhoeddwyd cynlluniau yn Araith y Frenhines i gyflwyno’r Mesur Iechyd Meddwl i’r Senedd yn y sesiwn nesaf (h.y. cyn diwedd 2006). Mae’r Llywodraeth nawr yn ailddrafftio’r Mesur i gynnwys y newidiadau sydd i gael eu gwneud ar ôl ystyried adroddiad y Pwyllgor.

Cysylltiadau Defnyddiol

Ymgynghoriad yr Adran Iechyd ar y Mesur Iechyd Meddwl Drafft

Mesur Drafft 2004

Adroddiad y Cydbwyllgor Seneddol ar y Mesur Iechyd Meddwl Drafft 2004

Ymateb y Llywodraeth i Adroddiad y Cydbwyllgor Seneddol

Fersiwn Hawdd ei Darllen o ymateb y Llywodraeth

Gwefan y Gynghrair Iechyd Meddwl (mae’r Gynghrair yn glymblaid o 60 sefydliad sy’n ymgyrchu am Fesur Iechyd Meddwl gwell).