Yr Ymagwedd Person Gyflawn

TRINIAETH A THERAPI ARALL 

Gallwch ddewis:
- Cael gwybod am yr amrywiaeth o therapiau a thriniaethau anfeddygol sydd ar gael ar gyfer afiechyd meddwl difrifol
- Gofyn i'ch meddyg am therapi ymddygiad - CBT
- Gofyn i'ch meddyg am seicotherapi / therapiau siarad arall
- Cael gwybod am therapiau erail, e.e. therapi celf
- Ymuno â grŵp hunan-gymorth



Dylai'r ystod o wasanaethau iechyd meddwl yng Nghymru gynnwys ymyriadau seicolegol yn ogystal â seiciatryddol, a dylent gynnig:

• Yr hawl i gael driniaethau effeithiol er mwyn rheoli symptomau anablu a gofidus salwch meddwl difrifol.
  
• Gwasanaethau iechyd meddwl cynhwysfawr ar gael i bawb sy arnynt eu hangen.
  
• Rheolaeth gofal dilys: asesu, cynllunio, gweithredu ac adolygu gan dîm aml-ddisgyblaethol, ond wedi'i chydlynu gan unigolyn penodol.
  
• Fframwaith deddfwriaethol addas, sy'n adlewyrchu gwerthoedd yr unigolyn gan sicrhau bod gan y cyhoedd hyder mewn gwasanaethau iechyd meddwl.
  

Dylai'r ffocws fod ar adfer a gwella yn hytrach nag ar gyfyngu unrhyw gyflwr, ac mae triniaethau cyfoes erbyn hyn yn cynnig llawer gwell cyfle i lwyddo yn hynny o beth.

Amlygir hyn yng Ngham Allweddol 23 Safon 6 y Fframwaith Gwasanaeth Cenedlaethol i Gymru: "Rhaid darparu ystod cynhwysfawr o therapïau seicolegol yn seiliedig ar dystiolaeth ymhob rhan o Gymru, ynghyd â'r hawl i gael gwasanaethau mwy arbenigol."

Y dewis / ystod o driniaeth a therapi y gellir eu hystyried mewn dull holistaidd yw:

• Meddygaeth
Un o'r prif driniaethau, yn cael ei ddarparu mewn sawl ffurf (tabledi, chwistrelliad, hylif). Gall y meddygaeth gael sgîl-effeithiau, ac fe all meddygaeth ychwanegol gael ei ragnodi i ddelio â rhain.

• Seicotherapi
Cymorth strwythedig sydd wedi ei gyfyngu gan amser, er mwyn helpu unigolion gydag anhawsterau emosiynol a phroblemau a phrosesau seicolegol; e.e. therapi gwybyddol, therapi grŵp a therapi teuluol.

• Adferiad
Os yw adferiad wedi'i seilio mewn, neu ei cydlynu o'r ysbyty, mae'n aml yn cynnwys therapi galwedigaethol er mwyn adennill a dysgu sgiliau cymdeithasol a bywyd newydd.

• Therapïau amgen
Yn aml yn cael eu galw yn ‘therapïau cyflenwol', gall rhain gael eu cynnig llaw-yn-llaw gyda thriniaethau gonfensiynol wedi eu seilio ar feddygaeth. Dyma enghreifftiau o therapïau cyflenwol: therapi celf, therapi cerddoriaeth, aromatherapi ac adweitheg.

• Ysbrydolrwydd / crefydd
Gall unigolion gael cryfder, cymorth a chysur oddiwrth eu credau ysbrydol neu grefyddol.

Therapïau Cyflenwol

Dros y blynyddoedd diweddar, mae therapïau cyflenwol wedi cynyddu mewn poblogrwydd fel ffordd o drin anhwylderau corfforol neu feddyliol – a chynnal lles. Dangosodd arolwg o 2005, a gomisiynwyd gan y Diagnostic Clinic yn Llundain bod 68 y cant o bobl yn credu mewn effeithiolrwydd therapïau cyflenwol. Amcangyfrifir ar hyn o bryd bod 1 ym mhob 5 o Brydeinwyr yn defnyddio gofal iechyd cyflenwol – gan wario £130 miliwn y flwyddyn – a bod 50,000 o ymarferwyr therapïau cyflenwol yn y DU.

Gyda’r cynnydd hwn mewn poblogrwydd cafwyd galwadau i therapi cyflenwol gael mwy o rôl mewn gofal prif ffrwd. Ym 2004, cyflwynodd Ysgrifennydd Gwladol Cymru, Peter Hain, gynnigion i alluogi cynnig meddyginiaethau cyflenwol ar y GIG. Mewn araith y llynedd fe ddadlodd o blaid hyn drwy ddweud: “Rwy’n credu y bydd hyn yn arwain at iechyd gwell ac, yn y pen draw, yn lleihau costau i’r GIG drwy annog cleifion i chwarae mwy o ran wrth warchod eu hiechyd eu hunain”.

O ganlyniad i boblogrwydd cynyddol therapïau cyflenwol, a’u defnydd cynyddol yn brif ffrwd, dywedodd Llywodraeth y DU yn 2004 y byddai therapïau cyflenwol yn cael eu rheoli’n fanylach. Mis Mawrth diwethaf, fe lansiodd Llywodraeth y Cynulliad y Cynllun Gwobrwyo Triniaeth Cyflenwol ar gyfer Cymru, er mwyn nodi'r enghreifftiau gorau o ofal iechyd integredig.

• Felly beth yw meddyginiaeth gyflenwol?

Therapïau ‘cyflenwol’ yw yn union hynny: therapïau sy’n cyflenwi neu’n ategu meddyginiaeth Orllewinol gonfensiynol pan y’i defnyddir ar y cyd (er nad yw o reidrwydd yn cynnig dewis amgen i feddyginiaeth gonfensiynol, fel yr awgrymir gan y term ‘meddyginiaeth amgen’). Defnyddir meddyginiaeth gyflenwol gan nifer o bobl i drin ac atal amrywiaeth eang o gyflyrau ac afiechydon, ond cred rhai ei fod hefyd yn chwarae rhan mewn bywyd iach yn gyffredinol ac wrth hyrwyddo iechyd a lles unigolyn.

• Ydi therapi cyflenwol yn gweithio?
  

Mae hwn yn bwynt ddadleuol. Mae llawer o’r dystiolaeth am effeithiolrwydd therapïau cyflenwol yn anecdotaidd, ac mae tystiolaeth wyddonol yn tueddu i fod yn anghyson. Dywed Hafal: “Dim ond triniaethau a therapïau sydd wedi’u cymeradwyo gan dadansoddiad gwyddonol y byddwn yn eu hargymell. Mae ymchwil gwyddonol i mewn i therapi cyflenwol wedi dangos bod rhai therapïau yn gweithio mewn rhai achosion, ond mewn nifer o achosion nid oes unrhyw dystiolaeth o gwbl ar gael. Fodd bynnag, mae’n rhaid i bobl fod yn rhydd wneud eu dewisiadau eu hunain.”

Awgrym Hafal - Os oes gennych chi ddiddordeb mewn defnyddio therapïau cyflenwol, holwch eich Meddyg Teulu i ofalu nad oes unrhyw sgîl-effeithiau negyddol.

Wrth drafod ‘meddyginiaethau traddodiadol’, dywed Sefydliad Iechyd y Byd: “Dim ond ar gyfer defnyddiau o aciwbigo, rhai meddyginiaethau perlysieuol ac ar gyfer rhai o’r therapïau corfforol y mae tystiolaeth wyddonol o dreialon clinigol ar hap yn gryf. Mae angen ymchwil pellach i bennu effeithlonrwydd a diogelwch nifer o’r ymarferion a’r planhigion meddyginiaethol eraill.” (Am fwy o wybodaeth, ewch i: http://www.who.int/en/)

Mae’r Sefydliad Iechyd Meddwl yn cytuno, gan ddweud: “Mae llawer o’r ymchwil presennol i mewn i ddefnydd therapïau cyflenwol mewn iechyd meddwl i’w gael mewn ffurf adroddiadau achos yn unig, heb fawr o dreialon clinigol cynhwysfawr nac adolygiadau ymchwil wedi’u cynnal. Os oes ymchwil ar gael, mae’n aml yn anodd cael ato.”

Fodd bynnag, roedd adroddiad a gomisiynwyd gan Dywysog Cymru ac a gynhyrchwyd gan yr economydd, Christopher Smallwood, y llynedd, yn awgrymu y gall cyflyrau fel pwysau meddwl elwa o therapïau cyflenwol (awgrymwyd y gallai meddyginiaeth perlysieuol yn arbennig fod yn fuddiol wrth drin iselder).

Awgrym Hafal - Mae'n hanfodol eich bod yn defnyddio ymarferwyr sydd â’r cymwysterau cywir. Am gael gafael ar y gwybodaeth hon, ewch i wefan y Ffederasiwn Therapïau Cyfannol (www.fht.org.uk*) neu wefan Cymdeithas Meddyginiaeth Gyflenwol Prydain (www.bcma.co.uk*)

• Felly beth yw’r prif therapïau sydd ar gael? Edrychwn ar rai enghreifftiau poblogaidd...
  

Enw'r Therapi	Beth mae'n ei olygu
Aciwbigo	Math o feddyginiaeth Tsieineaidd draddodiadol a ddefnyddir i reoli salwch a chynnal iechyd, mae aciwbigo'n golygu gosod nodwyddau main yn y corff er mwyn annog ymateb iachaol.
Techneg Alexander	Therapi symudiad sy'n cynnwys cefnogaeth ymarferol wrth i athro eich cynorthwyo i roi'r gorau i arferion symud gwael.
Aromatherapi	Ychwanegir olewau naws botanegol i fath neu eu tylino i'r croen, eu hanadlu i mewn yn uniongyrchol neu eu tryledu (cymysgu) i arogleuo ystafell gyfan ar gyfer effaith therapiwtig.
Meddyginiaeth perlysieuol	Defnyddir echdyniadau (extracts) meddyginiaethol o berlysiau i drin nifer o afiechydon neu i hyrwyddo lles. Gellir defnyddio'r rhain mewn nifer o wahanol ffyrdd, gan gynnwys tabledi ac eli.
Homeopathi	I drin anhwylder, gweinyddir dosau bychan o fwynau fyddai'n cynhyrchu'r un symptomau mewn person iach.
Hypnotherapi	Cymell cyflwr hypnotig ac ymlaciol a chael at y meddwl isymwybodol fel y gellir adalw atgofion yn haws ac y gellir derbyn awgrymiadau iachaol.
Tylino'r corff	Perfformio symudiadau llaw ar groen y corff, gan gynnwys rhwbio a rhoi pwysau, er mwyn trin amrywiaeth o anhwylderau neu i hyrwyddo teimlad o les.
Therapi maethol	Defnyddio diet i drin anhwylderau ac atal salwch drwy gywiro unrhyw ddiffygion neu anghydbwysedd fitaminau, mwynau a maetholion eraill.
Adweitheg	System arbenigol o dylino traed sy'n gweld yr holl gorff wedi'i fapio ar wadn y droed: caiff y pwyntiau cyfatebol ar y droed eu tylino i drin anhwylderau drwy'r corff cyfan.
Reiki	System Siapaneaidd o sianelu egni iachaol i mewn i'r cleient. Bydd ymarferwr yn gosod ei ddwylo dros y cleient (ond nid o reidrwydd yn eu cyffwrdd).
Shiatsu	Dull Siapaneaidd o dylino sy'n rhoi pwysau ar bwyntiau penodol o'r corff i adfer cydbwysedd egni'r corff.
T'ai chi	Crefft ymladd Tsieineaidd sy'n seiliedig ar lif esmwyth o symudiadau corfforol sy'n annog cyflwr ymlaciol a chydbwysedd.
Yoga	Yn tarddu o India, ymarfer ysbrydol yw yoga sy'n cynnwys ymarferion ac ymddaliadau corfforol, technegau anadlu a myfyrdod.

*Sylwer nad yw Hafal yn gyfrifol am gynnwys gwefannau allanol